Haydarpaşa Tren Garının Hazin Sonu


Haydarpaşa Terminali yada Haydarpaşa Tren Garı, İstanbul şehrinin şehirlerarası ulaşım merkezlerinden birisidir. Şehrin en işlek demiryolu terminali Türkiye, Orta Doğu ve ayrıca İETT ve vapur seferleri ile Doğu Avrupa’ya kadar bağlantıları vardır. Geçmişte istasyonda ayrıca  Bağdat Demiryolu (İstanbul-Konya-Adana-Halep-Bağdat) ve Hicaz Demiryolu (İstanbul-Konya-Adana-Halep-Şam-Amman -Medine) hatları bulunmaktaydı.

Osmanlı döneminde, tren garı 1872 ve 1922 yılları arasında kullanılmıştır. O dönemde İstanbul önemli bir şehirdi. Ayrıca İmapartorluğun hem başkenti hemde en büyük şehriydi. İstanbul, 1871 yılına kadar her hangi bir demiryolu bağlantısına sahip değildi. O sebepten, zamanın padişahı Sultan Apdülaziz, Haydarpaşa’dan İzmit’e uzanan bir demiryolu yapılmasını emreder. 1872 yılında demiryolu Gebze’ye ulaştığında istasyonun  açılışı yapılır. 1888 yılına gelindiğinde iste demiryolu ve istasyon, Anadolu Demiryolları şirketine devredilir. İstasyon ilk sivil yolcusunu 1890 yılında taşımaya başlar. Haydarpaşa – İzmit hattında günlük tren ulaşımı sağlanır. 1892 yılı ile birlikte Anadolu Demiryolları şirketinin Ankara’ya da demiryolu hattı kurmasıyla günlük tren ulaşımı iki şehire çıkarılır. Bağdat ve Hicaz demiryollarının katılımıyla istasyondaki tren trafiğinde de artış meydana gelir. Artık daha büyük ve yeni bir istasyona ihtiyaç duyulmaktadır. Bundan dolayıda Anadolu Demiryolları şirketi Almanya’dan iki mimar çağırtılır. Otto Ritter ve Helmut Conu adındaki bu iki mimar, neo-classic tarza sahip stürüktür ve konstrüksüyondan oluşacak bir yapı tasarlayıp, 1906 yılında yapımına başlarlar. Yapının temelinde her biri 21 metreyi bulan 1100 ahşap kazık kullanıldı. Yine yapının üzerindeki bezemeleri ve kalem işlerini Alman ve İtalyan taş ustaları hazırlamıştır. Yapının inşaatında çalışan Alman işçi ve ustalar Kadıköy ilçesinin çeyreğine yerleşmiş oldu. Çevredeki bir çok binada da yine onları imzaları bulunmaktadır. 19 Ağustos 1909 yılında yeni pseudo-kale istasyon inşaatı tamamlanmış oldu. Yıl 1914’ü gösterdiğinde ise 1.Dünya Savaşı patlak verir. Osmanlı İmparatorluğu savaşta kaybeder. Bu kayıpla birlikte Haydarpaşa İstasyonu, İngiliz İmparatorluğuna geçer. İşgal sırasında İngiliz askerleri tarafından çok sıkı kontrol altında kalır.

1.Dünya Savaşından sonra Osmanlı İmparatorluğunun dağılmasından sonra, son savaş Türk Kurtuluş Savaşı 29 Ekim 1923’te yapılır ve kazanılır. Türkiye Cumhuriyeti kurulur. İngiliz ordusu İstanbul’dan ve Haydarpaşa gerından çekilir. 1927 yılında ise Cumhuriyetle birlikte yeni bir şirket kurulur. Türk Cumhuriyeti Devlet Demiryolları şirketi kamulaştırılmasıyla birlikte Anadolu Demiryolları şirketini ve istasyonu devralıp işletmeye başlar. 1927 yılında Ankara’ya, Anadolu Ekspresi adı altında ilk tren seferi başlar. Ardından 1938 yılında Doğu Ekspresi ile Kars’a, 1940 yılından Bağdat Demiryolu’nun hizmete girmesiyle Bağdat’a, 1965 yılında Trans – Asya hızlı Ekspresi ile Tahran’a kadar ulaşabilmiştir. İlk tehlikeli vakasını 1979 yılından atlatır. Boğazdan geçen bir tankerin yanması sonucu gar binasından hasar meydana gelir. Ancak birkaç ay sonra restore edilir. Ardından 28 Kasım 2010 tarihinde restorasyon sırasından dikkatsizlik sebebiyle çıkan yangında ağır hasar almıştır. Artık istasyon binasının çatı ve 4.katı kullanılmamaktadır. 2011 yılında ise Dünya Anıtlar Fonu, New York merkezli miras koruma örgütü, bu ören yerinin geleceğinin belirsizliğinden dolayı Haydarpaşa Garını kapatma kararı aldı. Fakat asıl konu aslından bununla sınırlı değildir.

Haydarpaşa Gar, Liman ve Geri Sahası Koruma Amaçlı Nâzım İmar Planı İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) Meclisi’nde onaylandı. Yıllardır “Otel olacak mı olmayacak mı” diye çok tartışılan tarihi gar binası plana göre ‘Kültürel Tesis, Turizm Konaklama’’ alanı olarak ayrıldı.  Plana uygun proje de hazırlandığında 1 milyon metrekarelik ‘Haydarpaşa Port’ta Harem Otogarı’ndan Kadıköy Moda’ya kadar olan kısım dev bir turizm ve ticaret merkezi haline gelecek. Haydarpaşa’ya yeni bir kruvaziyer limanın yanı sıra, alan içerisine toplam 4 adet de dini tesis yapılacak. 941 bin metrekarelik alanın 817 bin metrekaresine inşaat yapma serbestliği getirildi. 8 yıl önce Haydarpaşa’ya 7 gökdelen yapılacak söylentileriyle gündeme gelen ancak zaman içerisinde çeşitli değişikliklere uğrayan ‘Haydarpaşa Port’ projesi tamamlandı. Projede son yapılan değişikliklere göre mevcut gar binasının giriş katı, demiryolu ulaşım hizmetleri vermeye devam edecek. Ancak üst katlarda TCDD’nin kullandığı ofisler, müze, konser, sergi ve kültürel tesis ve konaklama olarak hizmet verecek.  Projede ‘konaklama’ diye geçen yerler ‘otel’ olacak. Alanın çeşitli yerlerine 4 adet dini tesis yapılacak. Bu tesislerin toplam alanı ise yaklaşık 15 bin metrekare. İdari bölümlerin toplam alanı 7 bin metrekare ile sınırlandırıldı. Kültür, turizm ve konaklama için 30 bin metrekarelik alan ayrılırken, 5 adet ticaret alanı içinse 132 bin metrekarelik alan öngörüldü. 145 bin metrekarelik 3 adet başka bir yapıysa turizm ve ticaret merkezi olarak hizmet verecek.

Kazılara İzin Çıktı

Kültür ve Tabiat Varlıkları, Koruma Kurulu, plan düzenlemesinin Üsküdar ve Kadıköy olarak iki parça halinde yapılmasına karar verdi. Projenin bir ucu Harem Otogarı’ndan başlarken, diğer ucu Kadıköy’de Moda sahiline kadar uzanıyor. Kurulun en önemli değişikliklerinden biri de kazı çalışmalarıyla ilgili oldu. Genel hükümler maddesine “İlgili müze müdürlüğü kazı çalışması gerçekleştirecek” notu eklendi. Gerekli görülen alanda müze müdürlüğü denetiminde kazı yapılacak. Haydarpaşa alanında bazı atıl halde bulunan binalar var. Bunlardan askeri bina, muhacir misafirhanesi ve toprak Mahsulleri Ofisi’nin bir binası ile elektrik santralı gibi tarihi yapılar tescilli durumda. Koruma Kurulu bu binaların yıkılmasına izin vermiyor.

Yükseklik Sınırı Gar

Koruma Kurulu’nca onaylanan planda, kat yükseklikleri 4 kat. Daha önce bu yükseklik, 5 kat ve maksimum 27 metre olarak belirlenmişti. Yapılacak yeni binalar Haydarpaşa Garı’ndan daha yüksek olamayacak. Kültürel tesis alanlarında ticari merkez alanlarının oranı ise yüzde 20 olarak sınırlanacak. Planda ‘yolcu limanı’ olarak gösterilen bu bölge, uluslararası turistik gezilerin yapıldığı kruvaziyer liman olduğunda halkın kullanımına tamamen kapatılacak.

Koruma İlkelerine Aykırı Bir Plan

Birleşik Taşımacılık Sendikası, Koruma Kurulu’na Haydarpaşa Port ile ilgili olarak itiraz etti. İtiraz gerekçeleri şöyle: İşlevi, doğal ve tarihsel değerleriyle bağdaşmayan, şehircilik ilkelerine, ulusal ve evrensel koruma hukukuna açıkça aykırı. Korumacı yaklaşım yerine ticari yaklaşım dikkate alınarak turizm, konaklama ve ticaret vurgusunun öne çıkarıldığı, bazı parsellerde emsal yapılaşma oranının ucunun açık bırakıldığı görülüyor. Ne TCDD’nin ne de planı hazırlayan İBB’nin bu bölge için mevcut ve kayıp eserlere ilişkin bir kaydı vardır. Yeniden yapım bir restorasyon yöntemi olarak yer alır. Ancak bu yöntem, savaş, deprem gibi ani bir felaket ile yıkılmış, toplumsal hafıza için vazgeçilmez, ulusal kimliğin bir parçası olan yapılar için söz konusu olabilir. Mostar Köprüsü gibi. Haydarpaşa Limanı kruvaziyer limana çevrilmektedir. Bu kapsamda bir yapılaşma ve limana yanaşacak gemiler Selimiye Kışlası ve Marmara Üniversitesi siluetinin görünmesini engelleyeceklerdir. Alanın yüzde 60’ının konaklamaya ayrılması, bu alanı oteller bölgesine çeviriyor. Haydarpaşa gar binası temeline ağaç kazıklar çakılarak deniz üzerinde özel konumlandırılmış. Yapımında kullanılan inşaat teknolojisi açısından büyük değer taşımakta. Bu bina çevresinde düzenlenecek konserlerdeki yüksek desibel ve sesin oluşturacağı titreşimler binada tahribata neden olacak. 26 Kasım 2010’da Haydarpaşa Tren Garı tarihinin en ağır hasarlarından birini aldı. Garın çatısı restorasyon sırasında tamamen yandı. Tam adı ‘Haydarpaşa Gar, Liman ve Geri Sahası Koruma Amaçlı Nâzım İmar Planı’ olan ölçekli plan da bu yangının yıldönümünden tam bir gün önce, 25 Kasım 2011’de İBB Meclisi tarafından onaylandı. Radikal’in detaylarına ulaştığı plan henüz askıya çıkmadı. Başkan Topbaş’ın imzasının ardından plan, 30 gün askıda kalacak. Ardından projeler hazırlanacak. Bu süre zarfında da plana itirazlar yapılabilecek. Birleşik Taşımacılık Çalışanları Sendikası ve Mimarlar Odası ise askıya çıkacak planla ilgili şimdiden dava hazırlığı içerisinde.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: